TÜRK TEFTİŞ VE DENETİM SİSTEMİYLE İLGİLİ ÖZET DEĞERLENDİRMELERE VE BAZI DENETİM BİRİMLERİ NEZDİNDE YAPILAN “SURVEY”E DAİR BİLGİ NOTU

1. İdari Denetim
1.1.Cumhurbaşkanlığı Devlet Denetleme Kurulu DDK tüm kamu kurum ve kuruluşlarında, söz konusu kurum ve kuruluşlar tarafından en az sermayelerinin yarısından çoğuna katılmak suretiyle oluşturulan her türlü kuruluşlarda, kamu kurumu niteliğinde olan meslek kuruluşlarında, her düzeydeki işçi ve işveren meslek teşekküllerinde, kamuya yararlı dernek ve vakıflarda her türlü inceleme ve araştırma yapmakla yetkilendirilmiştir. Silahlı kuvvetler ve yargı organları DDK’nın yetki alanı dışında bırakılmış olup, Kurulun soruşturma görev ve yetkisi bulunmamaktadır.
DDK tarafından yürütülen inceleme ve araştırma sonucunda düzenlenen raporlarda teftişi, tahkiki, veya soruşturulması istenilen hususlar, gereği yapılmak üzere Başbakanlıkca ilgili mercilere intikal ettirilir.

1.2. Teftiş Kurulları
Başbakanlık, tüm icracı bakanlıklarda, Gümrük ve Denizcilik Müsteşarlığında ve bazı katma bütçeli idare ve genel müdürlükler ile bazı KİT’lerde Teftiş Kurulları mevcuttur.
Başbakanlık, Bakanlık ve Müsteşarlık Müfettişleri ilgili oldukları kurumun merkez teşkilatı ile bağlı, ilgili ve ilişkili kuruluşları üzerinde denetim yetkisine sahiptirler. Diğer İdare ve Genel Müdürlük Müfettişlerin yetkileri ise kendi idare ve Genel Müdürlük görev ve yetki alanı ile sınırlıdır.

Kariyer mesleklerden olan Müfettişlik mesleğine bir dizi sınav süreci sonrasında girilmektedir. Adaylar önce ÖSYM tarafından yapılan eleme sınavına katılmakta, belirli bir puanın üstündeki adaylar yazılı sınava çağrılmakta, yazılı sınavda da başarılı olan adaylar mülakat aşamasına gelmektedirler. Mülakat aşamasında da başarılı olanlar Müfettiş Yardımcısı olarak atanmaktadırlar.

Teftiş Kurulları en üst hiyerarşik amire bağlı olarak (Başbakan, Bakan, Müsteşar, Genel Müdür) onun adına denetim yaparlar. Teftiş Kurulları, bağlı oldukları Makam’ın izni ve Onayı ile görevlendirilirler. Görevlerini bağımsız olarak ifa eden Müfettişler, denetimleri sonucunda düzenledikleri raporlarda objektif normları baz alarak bir kanaate ulaşırlar ve bu kanaatlerini kendilerini görevlendiren Makama sunarlar. Makam Müfettişin kanaatine katılmak ya da katılmamak da serbesttir, zira, yukarıda değinildiği üzere, görevlendirmeyi yapan da yine kendisidir.

Teftiş Kurullarının mevcut yasalarında idarenin geliştirilmesine yönelik çalıma ve tekliflerde bulunacağı da belirtilmektedir.

1.3. İhtisas Denetimi Yapan Birimler
Görev alanları itibariyle farklılık arz eden denetim birimleri de bulunmaktadır. Bunlar; Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu Bünyesindeki Bankalar Yeminli Murakıpları, Maliye Bakanlığı bünyesindeki Hesap Uzmanları, Hazine Müsteşarlığı bünyesindeki Sigorta Denetçileri, Sermaye Piyasası Kurulu Denetçileri, Enerji Piyasası Düzenleme ve Denetleme Kurumu Denetçileri, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Müfettişleri gibi tamamen uzmanlık isteyen bir alanda denetim görevini ifa eden denetim birimleridir.

1.4. Kontrolörler
Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığında bulunan Kontrolörler Kurulları yapıları itibariyle Teftiş Kurullarından herhangi bir farklılık göstermemektedirler. Mesleğe giriş şartları, inceleme, soruşturma, teftiş ve denetleme yetkileri açısından tipik bir Teftiş Kurulu ile aynıdır. Tek farklılık Müsteşara bağlı olmalarıdır.

Bunun dışında, İçişleri Bakanlığında Mahalli İdareler Kontrolörlüğü, Maliye Bakanlığında Gelirler Kontrolörlüğü, Milli Emlak Kontrolörlüğü, Muhasebat Kontrolörlüğü, Bütçe Kontrolörlüğü, Sanayi Ticaret Bakanlığında Tüketici Hakları ve Rekabet Kontrolörlüğü, Kültür ve Turizm Bakanlığında Turizm Kontrolörlüğü, Sağlık ve Adalet Bakanlığı ile Gümrük Müsteşarlığında, Genel Müdürlükler ve ilgili oldukları genel müdürlüklerin görev ve yetki alanlarında denetim, inceleme, araştırma ve soruşturma yetkisine sahip kontrolörlükler bulunmaktadır.
Burada sayılan Kontrolörlükler (Hazine ve Dış Ticaret Kontrolörleri Kurulları hariç) ile Teftiş Kurulları arasındaKİ fark, Teftiş Kurullarının görev ve yetki alanları yer aldıkları kurumun tüm birimlerini kapsarken, Kontrolörler sadece bağlı oldukları Genel Müdürlük ve o Genel Müdürlüğün görev alanları ile sınırlıdır.

1.5. Denetmenler
Denetmenlik Merkezi düzeyde faaliyet gösteren Genel Müdürlüklerin taşrada denetim yapan görevlileridir. Maliye Bakanlığı Gelirler Genel Müdürlüğüne bağlı Vergi Denetmenleri, Milli Emlak Genel Müdürlüğüne bağlı Milli Emlak Denetmenleri, Dış Ticaret Müsteşarlığı Dış Ticarette Standardizasyon Genel Müdürlüğüne bağlı Dış Ticaret Denetmenleri, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı ve diğer Bakanlıklarda da Denetmenlik bulunmaktadır.

2. DENETİM SİSTEMİNE AİT İSTATİSTİKİ VERİLER

2.1. Denetim Birimlerinin Bazılarının Bütçeleri (milyon TL)

Kurum Adı- 2003- Yılı Bütçesi -2004 Yılı Bütçesi
Başbakanlık Teftiş Krl 995.000 1.268.000
Hazine Kontr. Kurulu 1.473.000 2.619.000
Dış Ticaret Kont. Kurulu 551.000 1.156.000
Gümrük Teftiş Krl. 1.926.000 2.481.000
Diyanet İş.Bşk. Tef. Krl. 1.280.000 2.404.000
Adalet Bak. Teftiş Krl. 3.900.000 4.747.000
Mülkiye Teftiş Krl. 4.246.000 6.645.000
Emniyet GnMd. Tft. Krl. 10.288.000
Dışişleri Bak. Tef. Krl. 337.000
Maliye Teftiş Kurulu 3.839.000 5.214.000
Milli Eğitim Bak Tft. Krl. 6.635.000 9.040.000
Bayındırlık-İsk Teft. Kr. 1.539.000 1.652.000
Tapu Kadastro Teft. Krl. 1.123.000 1.070.000
Sağlık Bak. Teftiş Krl. 2.525.000 3.262.500
Ulaştırma Bak. Tef. Krl. 535.000 688.000
Denizcilik Müs. Tef. Krl. 830.000 634.000
Tarım ve Köy. Tft. Krl. 1.671.000 2.350.000
Çalışma Bak. Teftiş Krl. 472.000 578.000
İş Teftiş Kurulu 14.189.000 17.266.000
Sanayi-Ticaret Tef. Krl. 2.006.000 2.426.000
Enerji Bak. Teft. Krl. 375.000 473.000
Kültür-Turizm Tef. Krl. 1.654.000 2.268.000
Çevre-Orman Tef.Krl 1.074.100 1.521.000
Devler Meteo.İş. Tf. Kr. 461.000
TOPLAM 52.838.100 80.788.500
BÜTÇE BÜYÜKLÜĞÜ 146 Katrilyon 149 Katrilyon
Oran 0.045 0.054

Burada denetim birimlerinin tamamının bütçelerini vermek imkan dahilinde olamamıştır. Zira hem bütçe uygulaması 2004 yılında farklı bir sınıflandırma sistemine geçmiş hem de 2003 e ait büyüklükler tek tek tespit edilememiştir.

2.2. Denetim Birimlerinde Çalışan Personel Sayısı
Denetim birimleri teftiş kurulları, kontrolörlükler ve denetmelikler olarak belirtilmişti. Burada yer alna sayılar Başmüfettiş, Başkontrolör, müfettiş, müfettiş yardımcısı, baş hesap uzmanı gibi aynı birim içerisinde farlık unvanlara sahip denetim elemanlarının tamamını içermekte olup, sayılar en son verilere dayanılarak hazırlanmıştır.
Toplam sayı 5.258’dir.
Buna KİT’lerde çalışan Müfettişler de ilave edildiğinde 6.637 olmaktadır.

3. BAZI TEFTİŞ KURULLARI İLE İLGİLİ KISA BİLGİLER
çalışmanın bu bölümünde Türkiye Genelinde denetim yapma yetkisine sahip bazı denetim birimlerinin temel görev alanları, faaliyet türleri, denetimlerine tabi personel sayısı ve diğer istaitistiki ve fonsksiyonel bilgiler verilecektir. Söz konusu bilgiler isimler yer alan Teftiş Kurullarının hazırladıkları bilgilerden derlenmiş olup, herbirinin bu çalışmanın hazırlanmasında büyük katkıları olmuştur.

3.1. Başbakanlık Teftiş Kurulu
1960 Anayasasında Başbakan eşitler arasında birinci iken 1982 Anayasasının 112. maddesi ile Başbakan bu konumundan diğer Bakanlar üzerinde bir konuma oturtularak, her bakanın Başbakana karşı sorumlu olduğu ve kendi idaresi altındaki iş ve işlemlerden de ayrıca sorumlu olduğu hüküm altına alınmıştır. Anayasanın Başbakana diğer Bakanların iş ve işlemlerini gözetleme ve denetleme yetkisi vermesinin ardından Başbakanlık Teftiş Kurulu kurulmuş ve Başbakan fiilen bu yetkisi Başbakanlık Teftiş Kurulu aracılığıyla kullanmaya başlamıştır.
Başbakanlık Teftiş Kurulu’nun görev ve yetkileri 3056 sayılı Başbakanlık Teşkilat Kanununun 20. maddesinde gösterilmiştir. Buna göre; Kurul, Başbakanın Emri ve Onayı üzerine, Başbakanlık merkez teşkilatı dahil, diğer bakanlıklarda, tüm kamu kurum ve kuruluşlarında, söz konusu kurum ve kuruluşlar tarafından en az sermayelerinin yarısından çoğuna katılmak suretiyle oluşturulan her türlü kuruluşda, kamu kurumu niteliğinde olan meslek kuruluşlarında, her düzeydeki işçi ve işveren meslek teşekküllerinde, kamuya yararlı dernek ve vakıflarda ve özel şirketleri de mali yönden denetleme yetkisi ile yukarıda sayılan kuruluşlarda her türlü inceleme, araştırma, teftiş ve soruşturma yapmakla görevlendirilmiştir. Bu yönüyle Başbakanlık Teftiş Kurulu hem kurum içi denetim yetkisi hem de kurum dışı denetim yetkisini hazidir.
Kurul tarafından, kamuoyunda yakından takip edilen bir çok inceleme ve soruşturma yapılmıştır. Bunlar arasında başlıcaları; Futbol Federasyonu, Neşter, Nesim Malki cinayeti, Susurluk soruşturması, TRT denetimi, Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu ve Maliye Teftiş Kurulu ile müştereken yürütülen Üst Kurulların yıllık denetimleri, Meclis Yolsuzlukları Araştırma Komisyonunun 24 ayrı konudaki soruşturma talebi (diğer denetim elemanları ile birlikte).
Başbakanlık Teftiş Kurulunun kaldırılması halinde; yukarıda değinilen Anayasanın 112. maddesinin Başbakana verdiği diğer Bakanların iş ve işlemlerinin gözetim ve denetim yetkisi ve fonksiyonun ifa edilmesinde güçlükler yaşanacaktır.

Kurul Kamunun en üst amiri olan Başbakanlık Müsteşarı dahil, kamudaki tüm bürokratlar hakkında soruşturma yapmakta olduğundan, müsteşarlar ve diğer üst düzey bürokratların suça temas eder mahiyetteki fiillerinin soruşturulması ya bizzat Cumhuriyet Savcılarınca yapılacak ya da bu alanda bir boşluk ortaya çıkacaktır. Soruşturmaların savcılar tarafından yapılması Anayasanın memurların yargılanma usullerini düzenleyen ve amirin iznini zorunlu kılan 129. maddesi değişmeden hukuken mümkün olmamaktadır. 4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Usulü hakkındaki kanuna göre yapılan Ön İnceleme’lerin Danıştay kararları çerçevesinde Müfettişlerce yapılması benimsenmiştir. Bu nedenle, özel bir deneyim isteyen bu tür soruşturmaların sağlıklı yapılması zorlaşacaktır.

Başbakanlık Teftiş Kurulu birden fazla kamu kurum ve kuruluşunun alanına giren inceleme ve soruşturmaları koordine etmektedir. Böyle soruşturmalar için oluşturulan Denetim Komisyonlarının koordinatörlüğü Başbakanlık Teftiş Kurulunca yürütülmektedir.

Öte yandan;
Başbakanlık Teftiş Kurulu Türkiye ölçeğinde yolsuzlukla mücadele eden temel aktörlerden birisidir. Nitekim Başbakanlık Teftiş Kurulunun önerisi üzerine, Birleşmiş Milletler (BM) Uluslararası Yolsuzluğa Karşı Mücadele Sözleşmesine "Özel sektörde zimmet" başlıklı madde eklenmiştir. Böylece, zimmet, sadece kamu kesiminde işlenen suçlardan çıkmış, özel sektörce de işlenen suçlar haline gelmiştir.

3.2. Maliye Teftiş Kurulu
Maliye Teftiş Kurulu diğer Bakanlıklarda bulunan tipik Teftiş Kurullarından farklı olarak görev ifa etmektedir. Adından anlaşılacağı üzere bir Bakanlık’a münhasır olmayıp görev yetkileri bakımından diğer Bakanlıkların faaliyet alanlarını da içine alan geniş yetkilerle donatılmış bir Kurul’dur. Adından da anlaşılacağı üzere Kurul kamu para ve malının olduğu her yerde denetim yetkisine sahip genel bir mali denetim organıdır.
Yaklaşık 30’a yakın Kanun, KHK ve diğer mevzuatla kendisine verilen görevler çerçevesinde Maliye Bakanı adına denetim, inceleme, araştırma, teftiş, tahkik ve soruşturma yürütmektedir.
Kurul tarafından denetimler sonucunda 2003 yılında yaklaşık 6,5 milyar USD kamu zararı oluştuğu tespit edilmiş olup, sözü edilen meblağa vergi denetimleri ile rutin teftişlerde tespit edilen tutarlar dahil değildir.

Geçen sene kamu görevlisi ve diğer şahıslar olmak üzere toplam 111 kişi hakkında adli takibat yapılması istemiyle dava açılması istenilmiştir.
Maliye Teftiş Kurulu denetimine tabi personel sayısı, Bakanlık merkez teşkilatı, taşra ve bağlı kuruluşlarda çalışan personel olmak üzere 72.000’dir. bakanlığın 8 adet bağlı kuruluşu bulunmaktadır.
2003 yılında denetlenen birim sayısı 158 olmuştur.

2003 yılında yürütülen önemli soruşturmalar:
Cumhuriyet Savcılarınca ve diğer denetim birimlerince ortak olarak yürütülen mali ve ekonomik boyutu olan pek çok soruşturma yapılmıştır. Bankacılık, gümrükler, Yeminli Mali Müşavirler, özellikle karaparanın aklanması ve uluslar arası terörizmin finansmanı konularındaki denetimler sonrasında, yukarıda değinildiği üzere 6,5 milyar USD kamu zararı olduğu tespit edilmiştir.

3.3. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Teftiş Kurulu Başkanlığı
Kurulun görev ve yetki alanı;
Bakanlık merkez, taşra ve yurtdışı teşkilatı ile bağlı ve ilgili Kuruluşlar (SSK, BağKur, Türkiye İş Kurumu., ÇASGEM, Amele Birliği) her türlü faaliyet ve işlemleriyle ilgili olarak teftiş, İnceleme ve soruşturma işlerini yürütmek,
Bakanlığın, amaçlarını daha iyi gerçekleştirmek. mevzuata, plan ve programlara uygun çalışmasını sağlamak amacıyla gerekli teklifleri hazırlamak ve Bakana sunmak,
Ayrıca, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunun Geçici 20. Maddesi gereğince Bankalar, sigorta ve reasürans şirketleri, ticaret odaları, sanayi odaları, borsalar veya bunların teşkil ettikleri birliklerin personeli için kumuş oldukları sandıkların denetlenmesidir
Kurulca Son Bir Yıl İçinde Yürütülen Başlıca Soruşturmalar;
Kamuoyunda Neşter Operasyonu olarak bilinen DGM Savcılığınca yürütülen soruşturma kapsamında ve bunun dışında yapılan SSK'nın tıbbi malzeme alımlarıyla ilgili soruşturmalar,
SSK ve B ağ-Kur' un otomasyonları ile ilgili yapılan işlemlerin soruşturulması,
Türkiye İş Kurumunun bünyesindeki İşsizlik Sigortası Fonunda yapılan bazı usulsüzlüklerle ilgili soruşturmalar.

Son Yıllarda Saptanan Kurum Zararı
Konuyla ilgili olarak düzenlenen raporlarda yaklaşık olarak üç yüz milyon (ABD) Dolarının üzerinde kamu zarar tespit edilmiştir.
Son Bir Yıl İçinde Müfettiş Raporu üzerine Adliyeye Sevk Edilen Personel Sayısı: 86
Kurulun Denetimine Tabi Personel Sayısı
2060'ı Bakanlık personeli olmak üzere, bağlı ve ilgili kuruluşlardaki personel ile birlikte toplam 80.000.000 civarında personel
Bakanlığa Bağlı ve İlgili Kuruluşların Toplam Sayısı
Bakanlığın. Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı. SSK, Bağ-Kur, İşkur, ÇASGEM ve Amele Birliği olmak üzere toplam 6 bağlı ve ilgili kuruluşu bulunmaktadır.

2003 Yılı İçinde Denetlenen Birim Sayısı:
2003 Yılında; 38 adet İnceleme, 34 adet Soruşturma, 15 adet Ön İneeleme (4483 sayılı Kanuna göre) ve 1 adet Cevaplı Rapor olmak üzere toplam 88 adet rapor düzenlenmiştir.
Kurulun Kaldırılması Halinde Ortaya Çıkabilecek Muhtemel Sorunlar
Anayasanın, Sosyal ve Ekonomik Haklar ve Ödevler bölümünde belirtilen, çalışma hayatı ve sosyal güvenHkle ilgili olarak devlete yüklenilmiş görev ve sorumlulukları Bakanlığın amaç ve görevleri arasında bulunmaktadır. Tüm nüfusu kapsayan söz konusu hizmetleri gerçekleştimleye çalışan teşkilatın (Bakanlık merkez, taşra ve yurtdışı teşkilatı ile bağlı ve ilgili kuruluşlan) ve bu teşkilatın yaklaşık seksen bin personelinin iş ve işlemlerinin denetiminin Bakanlığın üst yöneticisi olarak Müsteşarın ve onun görevlendireceği ihtisaslaşmamış ve mesleki güvencesi bulunmayan elemanlar tarafından yapılmaya çalışılması kuşkusuz çok büyük sakıncalar doğuracaktır.

3.4. Çevre ve Orman Bakanlığı Teftiş Kurulu Başkanlığı
Kurulun Temel görevleri;
Bakanlık teşkilatı ile Bakanlığa bağlı kuruluşların her türlü faaliyet ve işlemleriyle ilgili teftiş, inceleme ve soruşturma işlerini yürütmek,
Bakanlığın amaçlarını daha iyi gerçekleştirmek, mevzuata, plan ve programlara uygun çalışmasını temine etmek amacıyla teklifleri hazırlayıp Bakana sunmak,
Özel Kanunlarla ve Bakan tarafından verilen benzeri görevleri yapmak,

Kurulun Yetki Alanı ise;
Merkez ve Taşra tüm birimler ile Bağlı kuruluşlar itibariyle Orman Genel Müdürlüğü, Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü, Özel Çere Koruma Kurumu Başkanlığı, bu bağlamda, çevresel etkileri açısından ilgili Özel sektör birimleri (santraller, fabrikalar gibi) OGM bünyesindeki vakıf ve derneklerin idari denetimleri ile Orköy Genel Müdürlüğünce kooperatiflere verilen kredilerin geri dönüşümü ile ilgili denetimleri yapmaktır.

Kurul tarafından son bir yıl içerisinde yürütülen önemli soruşturmalardan bazıları şunlardır:
TBMM Yolsuzlukları Araştırma Komisyonunun talebi üzerine bir firmaya Antalya Kemer ilçesi, Çamyuva beldesinde yer alan orman vasıflı taşınmaz üzerinde, günübirlik tesisler inşa edilmesi amacıyla bina ve tesisi yapma izni verilmesi, tahsisi edilen bu araziler üzerinde turizm yatırımı gerçekleştirilmesi ve inşa edilen tesislerin işletilmesi sürecinin incelenmesi sonucunda söz konusu şirketin imar planları, yapılaştırma koşulları ve tahsislere ilişkin ödemelerle ilgili olarak sözleşmelerine ve mevzuat hükümlerine uymadığı tespit edilmiş olup, firmaya gerekli müeyyidelerin uygulanması sonucuna varılmıştır.
Yine TBMM Yolsuzlukları Araştırma Komisyonunun talebi üzerine, İstanbul Eyüp İlçesi Göktürk köyündeki Arapdere Devlet Ormanı içindeki Kemer Yapı ve Turizm A.Ş. adına turizm amaçlı olarak 49 yıllığına verilen iznin amacı dışında kullanıldığı, uygulamanın kamu menfaati ile örtüşmediği, iddialarının incelenmesi sonucunda, tahsis ve tahsis sürecine ilişkin yapısal ve mali öneri ve tekliflerde bulunulmuştur.

TBMM Yolsuzlukları Araştırma Komisyonunun Kurula ilettiği İstanbul Ümraniye ilçesi Ömerli Beldesinin imar uygulama planlarıyla ilgili olarak yapılan inceleme sonucunda, 6831 sayılı 2/b maddesi gereğince orman dışına çıkarılan ve satışı konu edilen arazilerin satışıyla ilgili hukuka aykırı uygulamalara gidildiği ve rayiç bedellerin düşük gösterilmesi sonucu 630 milyar hazine zararının oluştuğu tespit edilmiştir.

Son bir yıl içerisinde Çevre ve Orman Bakanlığı Müfettişi raporları ile doğrudan adliyeye sevk edilen personel sayısı 4 olup, bu personelin 3628 sayılı yasa uyarınca yargılanması istenilmiştir. Bunun dışında 4483 sayılı yasa kapsamında 71 kişi hakkında Ön İnceleme Raporu tanzim edilmiş, bunlardan 28’i hakkında ‘Soruşturma İzni Verilmesi’ istenilmiştir.
Bakanlığın bağlı kuruluşları, Orman Genel Müdürlüğü, Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü ve Özel Çevre Koruma Genel Müdürlüğü olmak üzere 3’tür.
2003 yılında denetlenen birim sayısı 44 olmuştur.
Kurulun kaldırılması halinde ortaya çıkabilecek muhtemel sorunlar şu şeklidedir:
Sayıları 10 milyonu bulan orman köylüsüne götürülen hizmetler, özellikle erozyona tabii bölgelerde yapılacak ağaçlandırma çalışmaları ve önemli problemlerden biri olan çevre kirliliği konusunda yapılması gerekli zorunlu denetimler zaafiyete uğrayacaktır.
Turizm sektöründeki yatırımların geliştirilmesine yönelik olarak çıkarılan 2034 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu ve bu Kanunun atıf yaptığı Orman Kanunu gereğince orman arazileri zerinde kurulu turizm yatırım belgeli tesislerden alınması gereken % 3 oranındaki Orman Fonuna Katılım paylarının düzenli olarak yatırılıp yatırılmadığının denetlenmesi güçleşecektir. Nitekim 191 tesis bazında yapılan inceleme sonucunda Çevre ve Orman Bakanlığının kanununa dayalı olarak yaklaşık 4,5 trilyon, önümüzdeki yıllara yönelik ise 9 trilyon kamu alacağı oluştuğu saptanmıştır.

3.5. Enerji Bakanlığı Teftiş Kurulu Başkanlığı
Bakanlık teşkilatıyla bağlı ve ilgili kurum ve kuruluşların her türlü faaliyet ve işlemlerine ilişkin olarak, teftiş, inceleme ve soruşturma işlerini yürütmek. Bakanlığın amaçlarını daha iyi gerçekleştirmek, mevzuata, plan ve programa uygun çalışmasını sağlamak amacıyla gerekli önerileri hazırlayıp Bakana sunmak Mevzuatta yer alan veya Bakan tarafından verilen benzeri görevleri yapmak

Müfettişler Görevlerini yaparken öğrendikleri yolsuzluklar için sorumlular hakkında tabi oldukları soruşturma usulüne uygun olarak gecikmeden soruşturmaya başlamak ve durumu derhal Bakanlığa bildirmek,
Mevzuatın uygulanmasından doğan sonuçlar üzerinde inceleme yaparak, görülecek yanlışlık ve eksiklikleri giderilmesi ve düzeltilmesi yollarını araştırmak ve işlerin istenen düzeyde yürümesini sağlamak için alınması gereken önlemleri ve düşüncelerini raporla Başkanlığa bildirmek,

Bakan Onayı kapsamında;
Maden ruhsatı alan firmaların Maden Kanunundan doğan yükümlülüklerinin yerine getirilip getirilmediği ile ilgili incelemeler,
Enerji Mevzuatı kapsamında Görevli Şirketlerin ve İmtiyaz hakkı alan firmaların mevzuata uygunluğu açısından denetimleri,
Petrol Kanunu kapsamında petrol şirketleri,
Ayrıca, teftiş kurulu bulunmayan Atom Enerjisi Kurumu Kanunu kapsamında;
Radyoaktif maddeleri ve radyasyon cihazlarını bulunduran, kullanan, bunları ithal ve ihraç eden, taşıyan, depolayan, ticaretini yapan resmi ve özel kurum, kuruluş ve kişilere ruhsata esas olacak lisans vermek, radyasyon güvenliği bakımından bunları denetlemek; bu görevlerin yerine getirilmesi sırasında sigorta yükümlülüğü koymak; radyasyon güvenliği mevzuatına aykırı hallerde,verilmiş olan lisansı geçici veya sürekli olarak iptal etmek; söz konusu kurum ve kuruluş hakkında, gerekirse kapatma karan almak ve genel hukuk esasları dahilinde kanuni kovuşturmaya geçilmesini sağlamak.
Nükleer güç ve araştırma reaktörleri ve yakıt çevrimi tesislerinin yer seçimi, inşaat, işletme ve çevre güvenliğiyle ilgili her türlü onay, izin ve lisansı vermek; gerekli inceleme ve denetimi yapmak, izin ve lisansa uyulmayan hallerde işletme yetkilerini sınırlamak; verilen izin veya lisansı geçici veya sürekli olarak iptal etmek ve bu tesislerin kapatılması için Başbakana öneride bulunmak,
Hususlarında inceleme/soruşturma yapmak
Son Bir Yıl teinde Yürütülen Önemli Soruşturmalardan Birkaçı:
"Beyaz Enerji",
MAVİ AKIM,
Bakü-Tiflis-Ceyhan (BTC),
Rumeli Holding (UZAN Grubu),
Yap-İşlet ve Yap-İşlet-Devret (YİD),
Enerji Santralleri,
Hakkında yapılan soruşturmalar.
Son Bir Yıl İçinde Müfettiş Raporu Üzerine Adliveve Sevkedilen Personel Sayısı:
4483 sayılı yasa kapsamında; 28 adet kamu görevlisi hakkında soruşturma izni verilmiştir.
Teftiş Kurulunun Denetimine Tabi Personel Sayısı: 133 261 personel mevcuttur.
Bakanlığımıza Bağlı ve İlgili Kuruluşların Toplam sayısı: 29 kuruluş PERSONEL SAYISI
I - DSİ Genel Müdürlüğü (30 404 personel)
2- MTA Genel Müdürlüğü (3 328 personel)
3- Elektrik işleri Etüt İdaresi (929 personel)
4- Petrol İşleri Genel Müdürlüğü (119 personel)
5- Atom Enerjisi Kurumu (792 personel)
6- Türkiye Elektrik İletim A.Ş. Genel Müdürlüğü (8 890 personel)
7- Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş. Genel Müdürlüğü (23 964 personel)
8- Türkiye Kömür İşletmeleri Genel Müdürlüğü (12 912 personel)
9- Türkiye Petrolleri A.Ş. Genel Müdürlüğü (4 552 personel)
10-BOTAŞ Genel Müdürlüğü (2913 personel)
II -TETAŞ Genel Müdürlüğü (226 personel)
12-Elektrik Üretim A.Ş- Genel Müdürlüğü (10 146 personel)
13-Türkiye Taş Kömürü Genel Müdürlüğü (17 521 personel)
14-ETİ Holding Genel Müdürlüğü (7 280 personel)
15-Eti Maden A.Ş. Genei Müdürlüğü
16-Eti Zeolit A.Ş. Genel Müdürlüğü
17-Eti Alüminyum A.Ş. Genel Müdürlüğü
18-T. Elektromekanik A.Ş. Genel Müdürlüğü (388 personel)
19-Soma Elektrik Ur. Tic. A.Ş. Genel Müdürlüğü (1254 personel)
20-Hamitabat Elektrik Ur, Tic. A.Ş. Genel Müdürlüğü (339 personel)
21-Kemerköy Elektrik Ur. Tic. A.Ş. Genel Müdürlüğü (3 328 personel)
22-Yeniköy Elektrik Ur. Tic. A.Ş. Genel Müdürlüğü (617 personel)
23-Başkent Elektrik Dağıtım A.Ş- Genel Müdürlüğü (2 422 personel)
24-Boğazici Elektrik Dağıtım A.Ş. Genel Müdürlüğü (2 097 personel)
25-Körfez Elektrik Dağıtım A.Ş. Genel Müdürlüğü (521 personel)
26-Karaelmas Elektrik Dağıtım A.Ş. Genel Müdürlüğü(767 personel)
27-Sakarya Elektrik Dağılım A.Ş. Genel Müdürlüğü (597 personel)
28-Meram Elektrik Dağıtım A.Ş. Genel Müdürlüğü (l 438 personel)
29-Trakya Elektrik Dağıtım A.Ş. Genel Müdürlüğü (588 personel)
TOPLAM : 133 261 personel

3.6. Ulaştırma Bakanlığı Teftiş Kurulu Başkanlığı
Ulaştırma Bakanlığı Teftiş Kurulunun Temel Görev ve Yetki alanı: Bakanlık Teşkilatıyla bağlı ve ilgili kuruluşların, Bakanlığın emir, gözetim ve denetimi altındaki kurum ve kuruluşların ve buralarda görevli personelin, ilgili mevzuata göre her türlü faaliyet, hesap ve işlemlerini denetlemek, incelemek ve soruşturmak,
Ayrıca, sivil Havacılık Genel Müdürlüğünün faaliyetleriyle ilgili olarak kamu ve özel hava yolu şirketleri, Kara Ulaştırması Genel Müdürlüğünün faaliyet alanıyla ilgili olarak ulusal ve uluslar arası yolcu ve yük taşımacılığı yapan firmalar ile denizcilik ve haberleşme sektörüyle ilgili her türlü iş ve işlemler hakkında inceleme, soruşturma ve denetim faaliyetlerini yürütmek.
Kurulca Yürütülen Birkaç Önemli Soruşturma ile Bu Soruşturmalar Neticesinde Saptanan Kurum Zararına Örnek Olarak:
Erzurum Havaalanı inşaatı işiyle ilgili soruşturmada yaklaşık 2 Trilyon 500 Milyar TL (2001 yılı BF.),
T. Telekomünikasyon A.Ş Genel Müdürlüğü bobin kağıt ve zarf alımı ihalesiyle ilgili soruşturmada, 340.000 USD,
Gökçeada Havaalanı inşaatı ile ilgili olarak yapılan soruşturmada, 581 Milyar TL (2000 yılı RF.),
Nevşehir Havaalanı Aydınlatma tesisleri işiyle ilgili soruşturmada, 800 Milyar TL (2000 yılı BF.),
Nevşehir Havaalanı altyapı işleriyle ilgili soruşturmada, 100 Milyar TL (1999 Yılı BF.),
İhalesi TÜVASAŞ Genel Müdürlüğünce gerçekleştirilen Vagon Yatak Kasaları ve Kanepe montajı ihalesiyle ilgili soruşturmada, 213 Milyar TL,
Ayrıca, Denizcilik Müsteşarlığı ile Kıyı emniyeti ve Gemi Kurtarma İşletmeleri Genel Müdürlüğünde yapılan muhtelif soruşturmalar,
Son bir yıl içinde Müfettiş Raporu üzerine adliyeye sevk edilen personel sayısı
2003 Nisan-2004 Mayıs tarihleri arasında yapılan tahkikatlar neticesinde Bakanlık teşkilatı ile bağlı ve ilgili kuruluşlarında görev yapan 35 personel hakkında adli yönden işlem yapılması gerektiği kanaatine varılarak, düzenlenen raporlar yetkili Cumhuriyet Başsavcılıklarına intikal
ettirilmiştir.

Kurulun Denetimine Tabi Personel Sayısı:
Bakanlığın Merkez ve Taşra Teşkilatı ile Bağılı ve İlgili Kuruluşlarında görev yapmakta olan yaklaşık 150.000 adet personel.
Bakanlığa Bağlı ve İlgili Kuruluşların Toplam Sayısı:
Ulaştırma Bakanlığının bünyesinde; Denizcilik Müsteşarlığı, Kıyı Emniyeti ve Gemi Kurtarma İşletmeleri Genel Müdürlüğü, PTT Genel Müdürlüğü, Türk Telekomünikasyon A.Ş, DHMİ Genel Müdürlüğü, TCDD Genel Müdürlüğü, TÜVASAŞ Genel Müdürlüğü, TÜLOMSAŞ Genel Müdürlüğü, TÜDEMSAŞ Genel Müdürlüğü olmak üzere toplam 9 adet bağlı, ilgili ve ilişkili kuruluş bulunmaktadır.
2003 Yılı İçinde Denetlenen Birim Sayısı
2003 yılı içerisinde Bakanlık Merkez ve Taşra Teşkilatı ile ilgili 32, TCDD Genel Müdürlüğü ile ilgili 21, PTT Genel Müdürlüğü ile ilgili 21, Türk Telekom A.Ş ile ilgili 6, DHMİ Genel Müdürlüğü ile ilgili 8, Tüvasaş Genel Müdürlüğü ile ilgili 2, Tülomsaş Genel Müdürlüğü ile ilgili 3, Denizcilik Müsteşarlığı ile ilgili 5, Kıyı Emniyeti ve Gemi Kurtarma İşletmeleri Genel Müdürlüğü ile ilgili 7 adet olmak üzere toplam 10 birimde 105 adet inceleme ve soruşturma ikmal edilmiş, ayrıca 7 ünitenin Teftişi yapılmıştır.

3.7. Dış Ticaret Kontrolörleri Kurulu Başkanlığı
Dış Ticaret Kontrolörleri Kurulu Başkanlığının; Dış Ticaret Müsteşarlığına bağlı kuruluşların her türlü iş ve işlemleir ile ilgili olarak denetime tabi memur, gerçek ve tüzel kişiler nezdinde inceleme, teftiş ve soruşturma işlemlerini yürütmek, ithalat, ihracat, dış ticarette standardizasyon, sınır ve kıyı ticareti, dış ticaretin geliştirilmesine yönelik devlet yardımları ve ihracat iadesi, dahilde ve hariçte işleme rejimi kararları, vergi resim harç istisnası uygulama kararları, serbest bölgeler mevzuatı, ihracatçı ve ithalatçı birlikleri ve bunların üst kuruluşlarına ilişkin konularda görev ve yetkileri bulunmaktadır.
Kurul tarafından son bir yıl içerisinde yürütülen önemli soruşturmalara Balina ve örümcek ağı operasyonları kapsamında dış ticaret mevzuatına ilişkin konuların incelenmesi, İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi (İGEME), Bazı Serbest Bölge Kurucu ve İşleticileri ile İhracatçı Birliklerinin denetlenmesi örnek olarak verilebilir.
Kurulun denetimine tabii personel sayısı 1645 olup, son bir yıl içerisinde Kontrolör raporuyla adliyeye sevk edilen personel sayısı 23’tür. 2003 yılı içinde toplam 66 birim denetlenmiştir.
Dış Ticaret Müsteşarlığının bağlı, ilgili, taşra ve yurt dışı teşkilatı ise;
7 adet genel müdürlük, 61 adet yurt dışı tesilciliği, İGEME, 8 bölhe müdürlüğü, 58 grup başkanlığı, 13 ihracatçı birlikleri, 17 adet serbest bölge şeklindedir.
Kurulun kaldırılması halinde ortaya çıkabilecek muhtemel sorunlar şöyledir:
İthalatçı ve ihracatçı firmaların Dış Ticaret mevzuatına (İthalat, ihracat ve Dış Ticarette Standardizasyon Rejimi Kararları) göre denetlenmesi imkanı ortadan kalkacaktır.
Serbest Bölge firmalarının ve bölgeye giriş çıkış hareketlerinin merkezden denetlenmemesi sonucu ortaya çıkacaktır.
İhracatçı ve İthalatçı birlikleri, İGEME ve bölge müdürlükleri denetiminin merkezden yapılması fiilen imkansız olacaktır.
Dış temsilciliklerle ilgili oluşabilecek sorunların denetimi yapılamayacaktır.

3.8. Gümrük Müsteşarlığı Teftiş Kurulu Başkanlığı
Kurulun temel görev ve yetki alanı 485 sayılı KHK’nın değişik 12’nci maddesi ile belirlenmiştir. Kurul Gümrük müsteşarının emri veya onayı üzerine Müsteşarlık teşkilatı ile denetimindeki kuruluşların tüm faaliyet ve işlemlerine ilişkin teftiş, inceleme ve soruşturma yapmakla yetkilidir. Ayrıca gümrük müfettişlerinin 4926 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele yasası ve 4458 sayılı Gümrük yasasıyla verilmiş özel soruşturma ve inceleme görevleri de bulunmaktadır.
Kurul tarafından 2003 yılında yürütülen ve kamuoyunda bilinen önemli soruşturmalara örnek olarak; Örümcek ağı operasyonun gümrük boyutu, sahte mülkiyet belgeleri ile ithal edilen ve çoğunluğu Mercedes marka 873 adet otomobillerin yurda kaçak olarak getirilmesi işlemleri, TEKEL 2000 sigaralarının yurt dışına satılmış gibi gösterilip yurt içi ve Duty Free mağazalarda satılmasına yönelik operasyonlar gösterilebilir.
2003 yılında Kurulca düzenlenen raporların mali boyutu 1.200.347.295.889.965 TL’dir. Kurulun denetimine tabii personel sayısı 7797 olup, son bir yıl içerisinde Müfettiş raporuyla adliyeye sev edilen personel/kişi sayısı 4149’dur. Ayrıca 2003 yılında yürütülen programlı teftişler kapsamında 61 adet gümrük ve gümrük muhafaza idaresi denetlenmiştir.
Kurulun kaldırılması halinde ortaya çakması olası sorunlar:
Devletin sosyal, siyasal, ekonomik ve güvenlik açısından son derece önemli ve stratejik kurumlarından biri olan Gümrük Teşkilatı; ülkeye giriş-çıkış yapan kişi, eşya ve taşıtları denetleyen tek kuruluştur. Bu konumu nedeniyle; görev alanını ilgilendiren yasalar yanında, genelde tüm bakanlık ve kuruluşların yaptığı düzenlemelerin uygulama alanı da bulduğu özellikti bir kurumdur.
Gümrük İdaresi, hazineye gelir sağlayan bir kamu kurumu olmanın ötesinde, Avrupa Birliği ile ilişkiler ve global ticaret politikalarının geldiği düzey yönüyle de dış ticaret politikalarının uygulandığı bir alandır. 1980'li yıllarda 7-8 milyar dolar olan dış ticaret hacminin son yıllarda 100 milyar dolarlara çıkması da, gümrüklerin gelecekteki önemini ortaya koymaktadır.

Dış ticaretin hacim ve çeşitliliği karşısında, gümrük hizmetlerinin sağlıklı, etkin, verimli yürütülmesi ve yolsuzluklarla mücadelede önemli görevler yapan Gümrük Müfettişleri; idare ve personel işlemlerinin teftiş, inceleme ve soruşturmasının yanı sıra, ithalat/ihracat firmaları işlemlerini; gümrükte iş yapan serbest meslek mensuplarının her türlü işlem ve belgelerini; ithalat ve ihracat işlemleri sonrası bu işlemlere ilişkin olarak firmaların adreslerinde eşya, belge ve muhasebe hareketlerini de -Avrupa Birliği ile uyum çalışmaları sonucu yürürlüğe giren- 4458 sayılı Gümrük Yasasına göre denetleyebilmektedir.
Gümrük Teftiş Kurulu, salt idari denetim birimi değil, aynı zamanda adli soruşturma birimi olma özelliğini de taşımaktadır. Gümrük Müfettişlerinin, 4926 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Yasası ve ilişkin yasalar kapsamında inceleme ve soruşturma yaparak sonuçlarını doğrudan adli mercilere intikal ettirmeleri de bunun bir göstergesidir. Kendilerine gümrük ve dış ticaret yolsuzluklarına ilişkin suç duyurusu yapılan kimi Cumhuriyet Başsavcılıkları başta olmak üzere- bir çok merci, teknik bilgi, birikim ve uzmanlık gerektiren bu inceleme ve soruşturmaların; Gümrük Teftiş Kurulunca yapılması isteminde bulunmaktadır.
AB'nin; yolsuzluk ve diğer yasa dışı faaliyetlerle mücadele amacıyla "Avrupa Yolsuzlukla Mücadele Ofisi-OLAF" adıyla -Komisyon ve üye devletlerden bağımsız- kurduğu birim de işlev açısından Gümrük Teftiş Kurulunun görev kapsamında bulunmaktadır.
Ülke genelinde birçok kurum ve kuruluşun görev alanına da giren çalışmaların, Gümrük Müfettişlerinin başarı ve çabalarının ürünü olduğu tüm kamuoyunca bilinen bir gerçektir. Bu bağlamda; kamuoyuna Paraşüt. Balina, Buffalo, Fırtına, Sarkaç, Örümcek Ağı, Mercedes, transit akaryakıt, Tekel 2000 sigarası gibi adlarla duyurulan yolsuzluk ve kaçakçılık olaylarının inceleme ve soruşturmaları Gümrük Teftiş Kurulunca yapılarak ilgili DGM ve Cumhuriyet Başsavcılıklarına sunulmuştur.
Gümrük Müfettişlerince; TBMM Yolsuzlukları Araştırma Komisyonu çalışmaları bağlamında gerçekleştirilen görev içerik ve kapsamı ekseninde -komisyonca da belirtildiği gibi- ülke ölçeğinde denetimin ne denli önemli olduğu bir kez daha ortaya çıkmıştır.
Ülke sathı ve sınırlarının hemen her yerinde gümrük hizmetlerini yürüten taşra birimlerinde, bu gibi özel koşullarda yapılan işlemler yönünden ilave bir denetim yükü ve merkeze akışı olanaklı kılan bir denetimin varlığı da kaçınılmazdır.
Kimi açıklamalarda %60'ı kayıt dışı olduğu belirtilen ekonomiye ilişkin yolsuzluk ve kaçakçılıkla mücadelenin, salt iç ve dış denetim birimleriyle yürütülemeyeceği açıktır.
Bu nedenle; Gümrük Teftiş Kurulu'nun fonksiyonlarının idari vesayet altında iç denetime bırakılması, gümrük kaynaklı yolsuzluk ve usulsüzlüklerle mücadelede Devleti zafiyete uğratacak ve bu düzenleme kamu yararına olmayacaktır.
Belirtilen veriler dikkate alındığında, Gümrük Teftiş Kurulunun devlete önemli kaynak sağladığı da görülecektir. Gümrük Müfettişleri, gümrük ve dış ticaret hizmetleri kalitesinin arttırılması yönünde getirdikleri önerilerle, çağdaş denetim anlayışına öncü olmuşlardır.
Gümrük ve dış ticaret alanındaki yetkin ve uzman kurumların başında Gümrük Teftiş Kurulu gelmektedir. Salt bu özelliği nedeniyle; Karaparanın Aklanmasının Önlenmesi Yasası yerine geçecek "Suç Gelirlerinin Aklanmasıyla Mücadele Kanunu" tasarısının "inceleme elemanları" kapsamına Gümrük Müfettişleri de alınmıştır.